Tehara si e Kolunda. Adjes si o badni dan, o badni večer. Phenav tuke akak sar phenenas amare phure Rom: ,,Kolunda” phenenas amare manuša, e phure. Akana e manuša phenen leske maj but gadjikenes. Božić. Ćirva, sar te phenav tuke, aldij tu o Del, pheno tuke kade sar so me imleksinav pe kado, sar so me da(v) ma gindo, sar kerenas.

Normal adjes pe araće rat e Romnja geto-nas, lašarenas, pekenas, ćiravenas, čhinenas e balen hodj so trobunas te peken. Vi adjes phenen e gaže pečenica, kodo si kre-čunosko peko balo, žanes? Baro-j kodo, vi amende adjes, pe kadi rat feri šuvenas pe mesalja e manuša kecave džimeči: Phaba, akhora, šuke pruni, sogodi, vi mas šuvenas. Aba e buke e baleske kerenas purumasa thaj kecavenca pekenas sogodi, thaj šuvenas vi kodo pe mesalja te xan. Feri adjes xanas, sar te phenav tuke, o džimeči. Thaj trin djes či troman pala kodo te xan či soske akhora, či soske phaba, khanči. Kade sas o sokaši, me či žanav anda sos.

Thaj anglaj dopaš raćin šudenas kajgodi ande sako šarko po jekh akhor thaj e sulum, ke kecavo paćamo sas, ke o sunto Del ando štalovo kerdjilas pe sulum.

E sulum trobundo te avel čordini, kade te žal o manuš te čorel varekatar ka pavora kaj si ande kecave štalovura kaj inkeren e gu-ruvnjange vaj khanjange sulumate. Kothar si te čorel manuš e sulum. Aba kaj? Kaj te žas kathe te čores? Ke puške den e manušes! Maj feder te mangel varekastar jek kecavi. Feri o sokaši te na bisterdjol. Inke najis Devleske, me či bisterdem muro sokaši, ćirva, makar kaj phurilem kate.

Thaj phenav tuke – o čeriko kopači, e vešesko kopači, kodo sas amende, sar so phenen kathe, Christbaum. Kodo naj suv-jango, kodo si o čeriko kopači. Kodo lelas pe anda veš, jek kranga lelas pe, sar so vi mange andem. Kathe si man, aba avrijal anga vudar tordjol ži pe dopaš e raćin. Angla kher šuvenas e čerikoski kranga thaj sulum opre phandenas.

Atunči dopaš e raćako, o polazniko, ko angluno avel ando kher palaj dopaš raćin, kodo lel o badnjako, o čeriko kopači lel avrjal thaj kodolesa avel andre. Marel po vudar thaj phenel e angluni vorba, phenel: „Xristo se rodi – o Xristos kerdjilas.” Thaj o hazigazda pušel: „Čačimasa kerdjilas?” Thaj kade, katar kodo sekundo kezdin e Kolunda.

O polazniko del jag e krjanga ando bov, o sikri te marel thaj atunči phenel: ,,Keći sikri marel anda kado kopači, keći bax, sastimo, zor te del o Del!” Vov avel pherde glažasa, varesosa raćija vaj mol, vaj bera, vaj vareso – thaj lovenca avel andre, hodj o Del te del baxt thaj zor thaj sastimo thaj love but thaj sogodi ando kehr thaj rudjil paša kodo o polazniko: ,,De dural avilem thaj but thema nakhlem, paj but plaja, paj but paja nakhlem ži kaj reslem kathe. But baxt, zor thaj sastimo andem tumenge, bišaldas tumenge o sunto Del.” O polazniko avel suntone pajesa. E manuša pen anda kodo paji vaj thoven pe lesa, keren ande burnik, keren pe bal, keren ando sastimo ande baxt. Kaj normal, palaj dopaš raćin si aver djes. O manuš si te thovel pe, te grižil pesko muj t’ avel užo.

E polaznikoske trobul te šuvel pe jek khuvdo kolako pe korr. Kabor baro hodj te šaj te šuven ande korr e polaznikoske. Thaj poćinenas e manuša, na, kon avelas, kodo kapilas peske lovora katar o hazigazda, na? Delas las panž šela vaj duj šela vaj trin šela vaj jek šelengi. Sar kas sas, na? Thaj kodo sas sar Ehrengast. Thaj vov musaj sas te avel palaj mesalja po krečuno djes. Sa ande leski bax, ande lesko sastimo. Intrego berš rodenas mindig e manuša, ko si baxtalo, kas dosta love si, kon si sasto manuš, kon si terno manuš, ke naj romnasa, thaj kon si baxtalo – kodoles lenas peske e manuša. Maj feder phenenas: „Avasa tute, aves amaro polazniko thaj kade.” Thaj avelas kodo terno manuš, na? Polazilas len.

Amende si vi kodo sokaši, ke naj slobodo te del o manuš avri, te šudel e love varekas. Naj slobodo, či te ćinel vareso. E trin djes, e anglune trin djes, či te šilavel, či tromal pe, či džimeči či te xal; šaj te lel love aba naj slobodo te del love. Kade si o sokaši, na?

Normal e Romni kerel jek bokoli, si te pekel ek bokoli thaj ande kodi bokoli avel vadj ek galbo andre, vadj ek rupuno lov. Thaj atunči thara pe raćin, e polaznikosa si te phagjol kodi bokoli – česnica bušol – sa pe kotora. Tha ande kasko kotor arakhel pe o lov, kodo lov šuvel pe ande mol, te ašol ek čepo ande mol thaj pala kodo opre šuven les po plafoni, po tetevo. Opre šuven les thaj ande kodoleski baxt trajil e familija intrego berš, phenen, ande leski baxt ande kaski arakhlam kodola love.

Pala kodo, pala mande, kana me mero vaj kana merela e Ruža, kon inkerela kodo sokaši maj dur? De, dena pe gindo pe kodo, aba inkerena kodo sokaši?

Mišo Nikolić

O Miša mothodas kadala vorbi po 6. ja-nuari 1994 andi Beči thaj o Mozes las len opre po magnetofono.