Po drom     Paramicsa

E peremíchi le phuré proméski ay le terné rroméski

No, Shavále, kamáv te phenáv tuménge ek paramíchi, sar ashundém la vi me katár murró pápo, no, várekana máshkar le Rrom dénas dúma ay phenénas but paramícha, kachá paramíchi chachimása si may lúngo, músay si te skurtív la xantsí. Sas ek Rrom, kadó sas de domúlt, kothé and’e Evrópa, kay sas defial phuró, ay kamélas eké gazhéske baré lové, ay nashtí pochinélas léske desá, ke nashtí kerélas buchí, ki phuró manósh sas, na? Atúnchi ek djes, kadó Rrom phuró naswáylo ay muló, Atúnchi praxosardé les sar kerél pe mashkár aménde le Rrom, kerdé léske e pómana, ay vo sas thodinó andé pésko groposhévo.

Núma o gazhó kadó, káske vo kaméles lové, sa zhálas ánde’l trushulá, ay xuchéles p’o groposhévo le Rromésko, ay sa mangélas léstar le lové. Ay phenélas léske: „Tu kamés mánge panzh shelá dólaria!, tu kamés mánge panzh shelá dólaria, músay te avés te pochinés mánge kukolá lové. Sar shay avél o Rrom, ke muló? Nashtí avélas.

Atúnchi ek djes nakhél kothár, katár le murmúnsti, ek Rrom ternó, lashó manúsh, ay dikhél varekás kay xuchél pe’k groposhévo varekásko ay phenél: „Sar… kadó diló, sar kerél kodyá? Xuchél pe’k groposhévo, nashtí kerél kodyá, nay mishtó!, nay les respékto, khánchi!

Atúnchi zhal ay pashól pásha o gazhó ay penél léske: – Ashún gazhéa, so kerés kathé?, so san?, diló, tu?... te xuchés pe kodó groposhévo. Kon si kodó kay muló kothé?

– Ek Rrom, si, kay kamélas mánge baré love…, kamélas mánge panzh shelá dólaria! ay muló ay chi avel mange te pochinél!

– Sar shay avel ke muló? nashtí avél kathé, so san diló, sóde kamelas túke lové?

– Panzh shelá dólaria.

– Mishtó, me pochináv le túke ay dikháva tu kathé, te dikháva tu kathé, me mudaráv tu… Atúnchi lel ánda’y posechí le panzh shelá dólaria ay pochinél le gazhéske. Ay o gazhó zháltar, zhal véselo, zháltar phirindóy, prastel, sa, zháltar.

Atúnchi o Rrom o ternó zháltar phirindóy zhi pe vúlitsa ay avel karíng léste ek phuró Rrom, ay atúnchi phenél léske:

– Sar san, phuréa Rróma, káko, so kerés tu katká? – No zumaváv murrí bax, me dav ánde kadó fóro, de kamáv te dikháv, sar si kothé. Kamés te avés tu mántsa? – No, mishtoy, káko, te na meshaíva tu, me zhav túsa. Atúnchi zhan so’l day zhené ánd k than ay o phurorró phenél léske: – No, dikh, man si man férdi trin djes. Nashtí besháv may but… ke si man férdi trin djes. No, shay kerása but buchá kethané, shéfturia, shay lása love, ay vulavása sa p’o dopásh, papalám. Me dáva tut dopásh ánda sa le love kay amé kerása. – No, mishtó-y-phenél léske o ternó. Mishtó-y káko, plachál ma so tu phenés mange, chachés ke mánge drágo. Avén ánd’o fóro… avén!

Atúnchi zhan ánd’o fóro so’l duy zhené kethané, ay kerén néshte shéfturia, chinén ay bichinén néshte továrruria prya lashé, xárkuma, sástri brónzo, kola, nerín love ay vulavén sa po dopásh. Atúnchi o Rrom o ternó phenél le phuréske: – Ashún, phurea, man si man ek báyo, /i zhanáv sar te penáv les túke, yertisar mánge, me dikhlém eká raklia, kay beshél ta p’o gor le gavésko, kay plachál ma but, but, but. – Sar si kodjá? Plachál tu abá, kána núma so prinzhardán la adjés? – o phuró, phénke. – Ey káko, plachál ma, nashtí phenáv túke sóstar ay sar. Avélas mánge desiá drágo, te shay ansurívas man lása. – …So san diló?, dabay dikhlán la gazhá ay kamés te ansurís tu?

– No, me kamáv, ke dikháv, ke shukár si, lashí, ay mánge myal, ki mánge la. Ko o Del phenél mánge, ke mánge la. Asál o phuró ay pushél: – Ay kay beshél kachá raklí? – No, p’o gor le gavésko, kay getól pe o gav. – Ey zhanáv kon si, voy si blóndo ay si shukár rakli? – Ey shukár! Me zhanáv la, ke kána voy moretíl pe pála várekaste, o gazhó, kay ansuríl pe lása merél; ánd’e ryat kay si o abyáv, pála o abyáv, káne trobúl te… – yertín mánge – te sovén kethané, merél. – No, núma, tu te kamés te ansurís tu lása, me mangáv la ay tu ansurís tu. Núma, avén ánd’ek otélo ay racharása kothé ande léste, ay te na xasarés cho trayo, numa trobús te kerés sogódi me phenáva túke. Atúnchi zhan ay mangén la rakliá katár láke dadá ay kerén o abyáv ay avilí e ryat ay o Rrom phenél le ternéske: – Ashún, tu te kamés te trayís nashtí sovés lása. Atúnchi kadya kerdé, …de diminyátski, …vushtilé pa pénge páturya. Ay o phuró Rom phenél. „Dikhlán, ke chi mulan?” Me zhanáv sóstar merén kukolá kay kamén te sovén lása. La sas trin vay shtar gazhé ay von mulé pála ek djéla. Trobúl te keráv ek djéla, ay… chi plachála tut. Núme músay si te keráv la. Atúnchi lel la rakliá, ay phándel la ka ek kopáchi…, bare stryangósa, ankalavél ek shurí, ay phenél láke: – Me si te mudaráv tu, ke tu san… beng. Ay atúnchi o problémo sas, ke andré ánd’e gazhi ánde lako státo, sas ek duxo. Ek spírito, kay kamélas te lel sa kukolén kay ansurisávonas lása ay kamélas te mudarél le. Ay atúnchi kodó spírito anklistó avrí ánda láte, ánd’ek fórma sapéski, sar ek sap. Ay xukló opré p’o Rrom. Kamélas te mudarél le phuré Romés. Atúnchi o Rrom la shuriása shindá le sapés sa. – Dikhés, pála kodya tu nashtí sovésas lása. So me phenávas túke, sas o chachimós. – No si man káver djéla te kerav pála tute. Avén kerás shéfturia… – kadó sas o tríto djes. Ay vulavén o lové mashkár pénde. Ay vulavén o lové mashkár énde. Ay o Rrom phenél léske: Trobúl te zhávtar. Trubúl te ambóldav, katár anklistém. – No, núma avélas mánge drágo, si amén e vátra Rromayí kay si pashé kathár, tu shay avés améntsa, te beshés aménde. – No nashtív, tumé shay zhan kórkorro.

Atúnchi so’l trin zhené amboldisáyle, ay zhan so’l duy… inchá ay o Rrom …inchá. Núma o Rrom si les váreso ay akharél le ternés: – Serés ke tu pochindán pála varekáste panzh shelá dólaria? Áke che panzh shelá dólaria… akaná, ke me zhav…

Atúnchi vo zháltar ka’l trushulá, ay o Rrom o ternó, te na muló, péska Rromniása zhi adjés trayíl.

Kachá paramíchi si katár o Lolya Le Yonosko.

Anday knyiga: Le Paramícha le Trayóska

Buenos Aires 2005