P-o drom     Novella

ALI KRASNIĆI

Đurđevdan

E Rromani mahlàva*, an agor e forosqo, vazdle e khamesqe anglune strafinǎ. Sar bipakǎmne kerimàta*, ikalen e ćhavorrenqe gindimàta pe sokàkura*, maśkar e kherorra, vazdine, bangǎrde thaj boldine tel-o pharipe e vaxtesqo thaj e ćorrimasqo. Aj sa goda, e thanutnenqe lungǎren o maj śuźo tasvir e Ŵuvdimasqo.

Barile e kherorra sar xuxura pal-o brśind, thaj von sa lungǎren maj tatuno thanipe. Sarsavo lenθar si makhlo, laćhardo pala pesqo stìli, gäja sar varekasqe dikhǒl o Ŵuvdipe. Lungǎren o zuralipe e lośimasqo, a an pesθe, sarsavo katar lenθe, ingǎrel pharipe, upaś-ćhućho thaj bokhalo.

E ćiriklěnqe cicirimaça, aśundǒl sas vi o lośalo baśalipe.

Te aćhados thaj te aśunes gode krlura rromane baśalimasqo, gilǎ save berśença gilabǒn, nevardǒn thaj ni bistardǒn, gilǎ so mataren o 'gi thaj lośaren o ilo... Von ingǎren andar-e purane manuśa an-e ternimàta, anen tut an-o kamlipe, paśipe, tatipe. Sa goda del zuralipe te kames o Ŵuvdipe, vi o manuś te si les khajekhvar an pesθe śel bibaxtalimàta, vov si te kamel palem o Ŵuvdipe, savo dukhamne momèntura khosel.

Kate phenen e manuśa kaj si von biande baśalimaça. Barǒn, phurǒn thaj meren leça. Vov buxlǒl upral sa e mahlàva, katar e detharinaqe sahàtura, a Ŵi maj palal an-e kali tatorri ratǐ. Sarkon Ŵuvel pire Ŵuvdimaça. Sar vi e manuś kal mahlavaqe. Von si baxtale. Vi kaja melali lenorri savi phirel paśa lenqe avlina, pire loke krloça kerel maj śuźi sa e mahlàva. Vi e ćeśmàva, savi andar-o dumutanipe śudrarel thaj aćhavel e truś kal thanunenqi, vazdini si katar-o barr durutne plainaqo. Maśkaral si lùngo ćèpo*. Katar te Ŵal te na Ŵal, e jakh malavel pe asamne muja rromněnqe an-e śarime dimìe. Kiden pe trujal e ćeśmàva thaj keren làfi*.

Jekh katar lenθe gilabda. Laqo krlo resla Ŵi k-e Kadriasqi verànda, godǎ mamuj-e len. A vov aśunel, a khajekh var vazdel kherutni rakia, khajekh var ćhudel dikhipe pe lośame rromnǎ, p-o drom e mahlavaqo thaj xutune lenaqo. Kamel vov godi lenorri, kamel sar andar lesqo ilo iklǒn laqe bistrone phunda*. Varekana sas sa melali, pherdi ćhudimàta. O kàko Kadrìa Ŵanda te iril laqo śuźipe. Pharimaça goda resla.

O kako Kadrìa aćhol beśel anda jekh kher e terne ćhaveça e Muharemeça. Si les deśuśov ćhavenqe thaj ćhejenqe ćhavorre. Katar lenθe deśujekh si murśa.

O Muharèmi laćhe ikalel pesqo manro. Pekla pes k-i butǐ. Gode ingǎrimaça ikǎrel pe familia. Sa e mahlàva lel pes gode butǎça.

Kaja detharin si sar avera detharina. Ai, palem na. Kaja Majesqi detharin si maj śuźi detharin an-o berś sa kala thanutnenqe andar-e mahlàva. E manuśa aven thaj Ŵan. Adǐves si sa astarde. Vi kaj sas len anglal kaja detharin pherde va[sta] butǐ, e manuśa hulǒn natele* mahlavaθar, keren làfi. Sathane si lośame thaj asamne mujenqe. But lośavon kale milajesqe dǐvesesqe. Sarsavo sigǎrel kaj so maj sig te Ŵal an-o pazàri te kinel bakren... Sar te na patǎn kaj ka avel bas*.

O Muharèmi naśti astarel than. Xolǎvol pe po dad. Savorre gele tar andar-e mahlàva, a von aśugǎren. O Kadrìa ni sigǎrel. Polokes kerdol gàti. Ćhućharda e taxtaj rakiaça. E Muharemesqe ni mothol so garavel an pesθe. Aj ćaćimasθe, vov maj anglal kerda sas làfi te kinel e bakren. O biknitro* an-o fòro aśugǎrol les, sar vi pèrsi. Godlesqe ni del pe xoli* thaj ni sigǎrel. E manuśa arakhadon lesqe, phućen les. E Muharemesqo ilo sar kaj mangel te pharrǒl an śël kotora. But Ŵene, save ni kamen sas les, gndisaren sas kaj naj les love. Sar te avel vov o jekhutno* ćorro an-e mahlàva, savo trubul paluno te kinel bakro.

Kana resle duj Ŵene an jekh ćhudino drom, aćhadile. Dikhen sas e manuśen. Dikhǒl sas pe lenqe sarkaj te phenes kaj sa o fòro kidinisàjlo an godo drom. E bakre den vìka. E manuśa ingǎren len p-e korr, p-e vordona, sar kon śaisarel. Pe jekh rig dikhen len, a p-o aver, lungǎren pe va[sta] jekh karing-o aver sar si von an-o somogi*. Pe trìto, kujaren* len – phirajpen katar-o jekh ke dùjto vordon, dikhipe, azbaipe bakrenqo, vazdipe. Sar godo dǐves, an-e ratǐ Đurđevdanosqi, e manuśa maśkar pe mangen te len jekh avresqi rig. Ko ka lel maj laćhe, maj phare, maj but bakren...

O Muharèmi thaj o Kadrìa sa goda bi lavenqo dikhen sas. O Kadrìa rodel e manuśes saveça kerda sas làfi. An godo kidipe manuśenqo ni kama naśti te pinŴares tě dades so kerda tǒ śero, a na e manuśes save dikhes jekhvar an-o berś. Aj, o kako Kadrìa pinŴarda les. Paśilo lesqe ćoral. Kana sas paśa lesθe pal-e zeja, rovlǎça azbavda les thaj dǎ vìka:

– Aćhadǒv! Naupre* tě va[sta] !

O manuś irisàjlo. PinŴarda les p-o krlo. Arakhadile thaj les pe an-e angàli.

– Te na khindilan manqe? Kav kham lia ràno te pekǎrel !

– E Devlesqe, Kadrìa. So goda vakǎres ? Amen pe goda sikilam. Amenqe ni iklen anglal o kham, o brśnd, e balval, o iv...

O Muharèmi kikidel pe dades. Dikhla trine bakren pe rig. Daral te na kinel len khoni aver anglal lesθe.

– Polokhe mo ćhavo. Kate si o Rahmòno! Vov amenqe mekla pe rig. Ma dara.

O Muharèmi vakǎrda lesqe vareso p-e rromani ćhib an-o kan.

– Ma dara! Ni ka ingǎrel len khoni.

– A na! Tumenqe uladem bakres thaj goda, detharinaça, kana lem ma p-o drom. Von si kola trin. Godla, averesqe o Rahmòno ni del nisave lovenqe. ŵanas amen me thaj tǒ dad dumutan. – irisàjlo katar-o Muharèmi. – Len thaj ingǎren len.

E Muharemesqe perel jekh barr katar-o ilo.

Te ćhinaven e timin, loke sas. Duje-trine lafonença laćhardile. O Rahmòno lovenqe ni thoda phućipe. ŵanen sas von maśkar pesθe gaći but berś ! Sas siklo te pokinel duj ćhon pal-o Đurđevdan. A kajvar, o Kadrìa pokinda les foran* e bakrenqi timin.

– So kerdǒl tuça Kadria? Sar naj p-o purano ćhand?

– Sàsa Rahmono, aj, ake, si amen cërra love. Tov akana, tov pale duj ćhon, jekh si.

– Śaj trubun tut e love?

– Le tuqe... – Lia vov te ginel e love. Kana dia len agor, lungǎrda len lesqe.

– Mek avel baxtalo tǒ dǐves. – vakǎrda lesqe. – Kava si katar mi rig Kadrìa. Savaxt sànas tu manuś ćaćo karing manθe.

– Ov sasto, av, te si tu koli*!

– Sadaj laćhimasqe!

Dine pen va[st] vàŴe jekhvar. O Muharèmi gelo pal-o vordonorro. Sig von irisàjle gothe. Ladade e bakren thaj line pe. P-o drom e manuśa baxtarènas len lenqe. O Muharèmi sas majbut desar baxtalo.

– Goda maj vasno vaś-e Đurđevsanosqe si kate. A sa aver, sa lokes si te keras.

– Tut si tu vàŴe butǐ. Tǒ kher makhlan, a tǐri livni andre na. Kana ka makhes la? Trubul te kerdǒn tumen gàti thaj te Ŵan an-e tilbàva. Te na ovel tumenqe zabades. Trubul odothe te kiraven e mesmerisqo xape.

– Sa ka ovel laćhes. E livnaqe ma de tu zòri. Śaj laćharav la vi pal-o mesmèri.

– Sar manges, mo ćhavo. Me kama maźutiv tut, aj naśtisarav.

– ŵanav, Ŵanav. Tu bas maźutisardan man an-o Ŵuvdipe. Goda avdǐves dikhlem. Me keràvas baripe tuça. Sode śaisardem te zamariv, vi avera kerènas baripe tuça. A dikhènas amen xolǎça vi varsave, save sas len kèfi, te lungǎras amaro va[st] te mangas love.

– Phand tǒ muj, Muharemi! Naj san ćhavorro! Amen goda kerdam berśença. Te lipardan goda vàŴe jekh var, ka xolǎvav.

– Ma xolǎv, dad!e. Nimaj liparav maj. – Vakǎrda telǎrde śeresqo. Gïa ni vakǎrda cërra, napal ćhudla:

– Tu san dad, te kerel pes baripe tuça!

ŵal o Kadrìa rovlǎça an-o va[st]. Lośime si. O Đurđevdan lesqe si o maj baro dǐves. Aj o maj baxtalo.

Thaj gïa sa dromal Ŵidok* e manuśa kerènas lenqe selàmi* thaj baxtarènas lenqe bakren, resle Ŵi khere. E ćhavorre, sar nisar maj baxtale, prastle. Paśile e bakrenqe. Maznènas* len. Si khànći maj śuźo an-o Ŵuvdipe katar goda kaj o ćhavorro trine-berśenqo lośame asal thaj hatǎrel pes jekh katar e maj baxtale ćhavorre? Sarbar kaj naj! O Kadrìa thaj o Muharèmi sar vi sa aver manuśa, mangen te baxtaren pe ćhavorren. Te hatǎren pen baxtale. Vi paluno lovorro den lenqe. Goda si lenqe o maj baro barvalipe. Godlença keren baripe.

Cërra pala goda e ćhorrorra* sèsa hurade thaj gàti te Ŵan an-e tilbàva*. Aśugǎrènas sadaj e dades. O Kadrìa ka beśel khere te del agor e bidindi agor butǐ, sar kaj si: e bust e bakresqe. Mangel kaj aberś o Đurđevdan te ikǎrel sar kaj kerènas lesqe purane.

– Hajde, mo ćhavo, kerdov gàti! Tut aśugǎras. – vakǎrda lesqe e dej.

– Akana, dej!one... Vakǎrdem e Hasanosqe te avel e kombeça*. Vov vi ka iril amen. Akana inia. Si amen koli. Ka avel k-o deś. – Goda vakǎrda thaj sig meklilo natele*, baxtalo sar nisar akana. Dia an-e livni, lia e flàśa thaj paśilo e Kadriasqe.

– Dad!e, hajde te vazdas.

Pherda lesqe e taxtaj.

– Hajde, mek avel amenqe baxtalo amaro dǐves! Berśença jekhune te ikǎras les, an-o sastipe, jekhipe thaj lośipe. Kav berś gïa – Ŵi berśe vi maj laćhe. – Vazdlě e taxtaja thaj ćhućharde len.

– Te traisares amenqe but, but! Amaro kher te anglisares sar Ŵi akana kaj anglisardan les.

– Ov sasto, Muharèmi. – vakǎrda o Kadrìa. Lesqe jakha pherdile asva. O Muharèmi te na hakǎrel len, lia te laćharel e bust.

E ćhavorre prastànas natelě mahlavaça. Śuźes hurade xuten lośame. Keren làfi avere ćhavorrença thaj mothon jekh avresqe pire dimie*, pantòla*, Ŵempèra*, kùndre*...

O Muharèmi sas gàti. Aśugǎrènas e Hasanos te resel. An-o maśkarokoli* vi vov reslo. Dine pen va[st]. O kòmbi sas angl-o kher. E ćhavorre kidinisajle. Ladade e śeja. Die andre thaj lie pe. O Kadrìa baxtarda lenqo drom. Dikhòla pal-o kòmbi Ŵidok ni garadilo pale palune khera an-e mahlàva. Asaja. Kerda vasteça, napal beślo thaj vazdla duj grćame* rakìa.

O Muharèmi averença reslo Ŵi ke Muratosqi tilbàva. Ikalde e bakśìśura*. Ćhinde e khajna thaj lie te keren gàti o xape. Naj gothe sadaj o Muharèmi pe familiaça. Sar te phenes an godi vunàto umalin ni aćhilo than. Pherdi si familiença. Gothe si e manuśa andar sa e agora. Aśundǒnas e magnetofòna. E baśaldi ćhordǒla. E terne khelèna. Pe sa e riga si lośipe. Pe jaga, e kràngura pharrǒnas.

O Muharèmi lia peça e rakìa thaj o magnetofòni. O Hasàno ni tromàjas te amalisavel lesqe. Tradèla. Lośame si o Hasàno vi gïa. Kerel baripe e manuśença, sa e Rromençar kaj si lesqe sar phrala.

Kana e mesmerisqo xape sas dindo agor, savorre akharènas jekh avres. ŵànas jekh avresθe. Gïja mangènas e aćara, e adètura*.

Sa so kerdilo gàti, sa si te xal pes. Khànći ni tromal te iril pes khere.

O Muharèmi sas les vi aver butǎ khere, godlesqe naśtisarda te beśel but. Pal-o xape, kidla e śeja, akharda e ćhavorren save xutènas andar-e umalin. Ladade e śeja thaj lie pen.

O Kadrìa aśugǎrèlas len khere. O Muharèmi sas baxtalo kaj si les gasavo dad. Die andre an-o kher.

O Muharèmi lia te kerel butǐ. Dia murti e balaja bojavaça thaj e vùrca, vi lia te makhel e pòlice*.

E palomismeresqe sahàtura* pherde si sigǎripe. An kaja mahlàva si vi gasave khera, save o Đurđevdan aśugǎren jekha jekhutna khajnaça. Si vi gasave ćhavorre save len lakmìa* avere ćhavorrenqe, save si maj laćhes hurade, a si vi gasave save andar-o fòro lungǎren pire cikne vastorra, sadaj te avel len khaj lovorro kale dǐvesesqe.

II.

Ratǐ si. E duda phabile an-e cikne kherorra. O Kadrìa beśel an-e xnz* e livnaqi. Sar te mekhlǒlas lesqe sa: o zuralipe thaj o ogi. Khànći* leça kerdǒl. Pharimaça lel ogi. Xasal. Savorre kherutne zamarin* lesqe daramne dikhimàta. Vov sa varesoça pharardo, po khajekhvar lesqe gndimàta si avral lesqo kher. Khànći ni mothol khanikasqe. E Muharemesqi rromni vi voj ni hakǎrel pes laćhes. Khamni si, spìden la e dukhajmàta. An-o maźutipe xutel laqe e Muharemesqi dej. O Kadrìa ikislo an-e verànda. Kamel vov la sar pe biande ćheja. Gothe si deś berś khetanes. Nivar ni xolǎrda les. Vov mangel sadaj te maźutil la, aj sar ? Naj goda murśenqe. Dikhǒla pes lesqe kaj sa irisàjlo avere rigaθe. Xor gndisarel. Vi vov dukhavel, aj godo piro dukhàjpe ni putrel khanikasqe. Sadaj e Ramìza Ŵanel gode nasvalimasqe, aver khonik na Ŵanel an-o kher. An-o ternipe Ŵuvdisarda infarkt. Goda e ćhavorrenqe ni mothoda. A sosqe te phararel len godleça. E bori an goda dia les godǐ. Mangla cërra paj guglǎrdo. Ande lesqe.

– Ma de devl!a te kerdǒl goda maj Ŵungalo. Na an-o dǐves e Đurđevdanosqo. – uràja lesqe e dar andar-e gndimàta. Khosla pe paja katar po muj. Palě irisàjlo thaj paśilo e suthanesqe. Inzilo tele.

E Ramìza ućharda les kapaça. E dukha po khajvar aćhadǒn. E ćhavorre an-o maśkarkoli ande luludǎ, ciknìda thaj salćìa*.

Pale ratǎqo xape, e Ramìza kidla pe ćhavesqe ćhaven. Najarda len an-e balaja an savi sas hamime ćar, luludǎ, ciknìda thaj cìpe katar-e anrre. Morda len p-o trùpi thaj molindǎ (rrugisarda) pe lenqe sastimasqe.

Kana dia agor najarimaça, e ćhavorren rendosarda len pe sungèra* thaj ućharda len. E Ramìza napal irisàjli k-e bori. Thaj vàŴe sas la dukha. Daràlas te na kerdǒl laqe khànći. Geli aj vazdla e Muharemes.

– Muharemi, Muharemi.

– Va, dej!one? – irisarda vov lindralo.

– Rrugiv ma tuqe, Ŵa Ŵi an-e milìcia thaj akhar o sigutno maźutipe. Me maj naśti maźutiv la. Dar si manqe...

– ŵanav, dej!one, akana Ŵav. Lindralo, khindo thaj phare ilesqo uśtilo. Lia e pantòla thaj phandindoj len ikislo avri.

O Kadrìa sovel. Lesqo muj ućharde e paja. E Ramìza nakhli paśa les. Vi te Ŵangla kaj vareso naj laćhe, ni mangla te vazdel les. ŵanel kaj naśti maźutil les.

E bori rovel. Hakǎrel sa maj zurales thaj zurale dukha.

– Oh, devl!a, devl!a! O maj phares si kana dikhes tě manuśes sar marel pes, a naśti te maźutis les.

Ni traisarda but thaj areslo o sigutno maźutipe. O Muharèmi prastlo sar bi śeresqo.

– Dej!one, sar hakǎrel pes e Fatìma?

– Ma dara, mo ćhavo, sa ka avel laćhes, e devlesqe maźutimaça.

Kerde la gàti thaj ćhute la an-o vordon e sigutne maźutimasqo.

Kana e kojśìe* aśunde o śoldipe, prastle an-e Kadriasqi avlin. Savorre pućhen so kerdilo, so ondilo. Kana lie kan* rahatisàjle*. Savorren sas len ćèfi* te biandǒl lenqe murś.

E spitàla si lenqe dur, an-o agor e forosqo. Pala jekh xarno koli, aresle angl-e bianimasqo kher. E Fatìma rovel, del vìka*. Si laqe sa phare thaj maj phare. Aresen k-e vudara. Kudunisarde*. An-e vudara sikavdili jekh gaŴi an parno mantìli. Putarda lenqe o vudar thaj die andre.

– Beśen kate... Akana me ka akharav e doktores. – mothoda najeça pe lùngi beśalni, napal geli naupre*.

E minùte nakhen. E Fatìma marel pe e Ŵuvdimaça thaj e merimaça. Phirel an-o koridòri angl-e sàla bianimasqi. E jatre vàŴe naj. O Muharèmi godo momènti ćhinada te rodel les thaj lia pe naupre. Sar kerèlas varesave padmada*, andar e trìto sàla, pe daxni rig, o jatro putarda o vudar.

– Doktor!e, rrugiv man tuqe but, merel mi rromni!

– Ma, dara, amal!a. Sa ka avel laćhes.

Hulǒn natele*. Aśundǒl o roipe e Fatimaqo an-e aśugǎrimasqi sàla. O jatro phenel e medicinaqe phejenqe* te ingǎren la andre, an-e bianutni sàla.

– Doktor!e, rugiv man tuqe. Si ma but ćhavorre...

– Amal!a, de tut śand. Sar kaj vakǎrdem tuqe, sa si te ovel laćhes. Ma de tut xoli. Akana Ŵa tar, durǒ aj mekh te keras amari butǐ.

E Muharemesqe jakha sàsa pherde asva. Lia pes pe daça, aj lesqo dikhipe sas lungǎrdo an-o lùngo koridòri. Sàsa lesqe but phares te uladǒl laθar.

– Dej!one, rugiv man tuqe, ma xolǎv... Manges te Ŵas khere korkorre? Ka akharav tuqe khaj vordon.

– Aj, mo ćhavo?

– Dej!one, rugiv man tuqe but! Akana ja nivar. Le man kan. – Paśilo e telefonesqe thaj akharda tàksi. ŵi dok ikisle an-e ùlica angl-e spitàla, o tàksi areslo, nas but dur. Nakhavda pe da thaj irisàjlo. Paśilo e vudaresqe thaj pale kudunisarda. Sikavdili e medicinaqi phen.

– Sosqe irisàjlan?

– Phen!e, rugiv man tuqe, le man kan. Maźutisar. Mekh ma te sovav kate. Dav tut mo làfi kaj ni Ŵav khatinθe.

– Pakǎ kaj ni tromav te mekhav tut andre, vi kaj te lav tut kan.

– Rrugiv man tut sar devles.

– Pa, de andre, Ŵi an-o beng.

– Ov sasti, te maźutil tut o Del! – vakǎrda lośamo. Beślo. Napal inzilo p-e beśalni. Lesqe gndimàta urànas katar-o maj baro laćhipe Ŵi k-o Ŵungalipe maj kalo.

– Sa ka avel laćhes. Naj laqe angluni var goda. – phenèlas korkorro pesqe.

– Amal!a, amal!a! Uśti! Naj kava than soimasqe. – vazdla les grubàvo* krlo.

O Muharèmi uśtilo. Kidla pe va[st] sar te avèlas lesqe śïl. Ćhudla dikhipe p-o manuś savo vazdlàsa les.

– Tu kate naśti soves. Rokhlo* si.

– Ai, rugiv man tuqe. Cërra anglal andem me rromnǎ.

– Godlesqe ni mangav te aśunav! Rrugiv mas tuqe, mekh o than!

– Le man kan. E rromni kerdǒl manqe ćhavorreça.

– Rrugiv man tuqe but, iklǒ te na akharav e milìcia. – vakǎrda lesqe putarindoj o vudar.

O Muharèmi burral so ni ruja. Maj palal ikislo. Aćhadilo angl-o vudar thaj te śaìlas vi tromàlas, kon Ŵanel so kàma kerel godo momènti.

– Eh, so si tuqe o manuś adǐves!

O manuś Ŵungale-mosqo phandla o vudar klidǎça.

– O, devl!a, kaj ka Ŵav? Kana kàma iriv man naśti ka rahativ* man, – goda thaj but aver so, vrtìlas pe lesqe an-o śero godo momènti. Lia pe p-e ùlica. Durilo katar-e spitàla. Jakhença ròdel katar-e penŴeràva* Ŵi ke penŴeràva. Khoni khatinθe. Pe sa e riga aćhade si e duda. Thaj kana cërra durilo, dia pe godǐ k-e kafehàna*. Lia pes katar laθe. ŵanel kaj katar laθe khoni ni ka lel les palal.

Gïja vi sas. Dia thaj beślo tele jekhe mezaθe. An-e kafehàna pherdo musafìra*. O thuv katar-e cigàre thaj rakiaqi vras phabarèlas e jakha. E manuś pien thaj gilaben khetane e gilabnǎça. Sarkaj o khandipe te na phararel len.

– So manges? – pućhla les o manuś an-e parni pàlta.

– Duj konjàkura. – irisarda lesqe thaj dogrisarda* po dikhipe an-e thuvani sàla. Dikhla sadaj mate manuśen, kon maj but kon maj cërra. Andar-e posoki ikalda pe cigarenqi pakèta. Pharbada thaj vazdla e taxtaj. Thaj so lia te piel e paluni grćama – aśunda korkorro anda pesθe: "Maj laćhes, Muharemi, te pies tuqe viś desar godi armandini rakìa. Tu pies, manges te aćhaves tǐ truś, te matǒl thaj te bistres a śaj varekasqe si trubutni jek pić paj pe vuśta". – Aćhadilo lesqo va[st]. Sàsa sar mrcome*. Natele* mosθar rrśkàja* e asvin, asvin lùngi sar biagorutni. Maj palal ćhućharda e taxtaj .

– An manqe vi duj konjàkura. – akharda e sevne.

O sevno anda lesqe. Sol duj pila, aj palem mangla duj, aj palem duj, Ŵi kaj sa vrtisàjlo lesqe an-o śero, lesqe kaj naj siklo te piel ni rakìa, ni konjàko, ni mol.

Goda traisarda Ŵi anglal e detharin, dopaś phande jakhençar. E gilabni gilabèlas zurales thaj piro baro brekh sikavèlas avri sarkaj te phenes kaj mangèlas te del les bakśiś varekasqe. Savorre dikhènas an laθe. E Muharemesqe sa goda sas lesqe asajmasqe. Akana lesθe hamisàjle o lośipe thaj o dukhajpe, o asàjpe thaj o pharipe. Ni Ŵanèlas ni korkorre so te kerel. Pe lesqi mez pherdo ćhućhe taxtaja. Jekhe avere mezaθe, na dur lesθar, beśènas duj murśa thaj duj ŴuvlěŴeja*. Vi lenθe sas pherdo ćhućhe taxtaja. Jekh śuźi gugli ćhorri* xarne kalě balěnça aj bare melaxne jakhença, vi dikhèlas an-e gilabni a po khajekhvar vi ćhudèlas dikhipe p-o Muharèmi. Na dur lesqe mezθar ćumidènas pen duj terne. O Muharèmi phabòlas andre sar kaja armandini rakìa, savi an kava momènti phabòlas an lesqo trùpi. A godi śuźi kalě-balěnqi ćhorri sa dikhèlas les. Vi vov dikhèlas la. Voj pire piramnesqe dogrisarèlas o dikhipe, kaj te dikhel averthane jekhe manuśes. Vov palem irìlas piro śero te ròdel jakhençar e manuśes. An goda ćoral crdla les voj balenθar, jekhvar zurales, Ŵikaj peravda les p-o pòdo*. Savorre asàje. Lesqo lùngo dikhipe katar e kalě-balěnqi sàsa asvança pherdo. Sarkaj e rakìa te kerdǒl an-e asva. Vi e cigàra phabol, sar kaj vov phabol andre. A khoni ni Ŵanel sosqe vov ajrat si kate. Goda xolǎrda les, lesqe si dukh a savorre asan. Akharda e sevne, pokinda thaj ikislo.

Gelo pale an-e spitàla. Maj phares si goda so butivar o ćaćipe mothodǒl andar-e rakìa. A godo ćaćipe si vi akana. Vov kamel e Fatima thaj godlesqe Ŵal laθe, so maj paśe laθe, vi kaj naśti del andre. Ćoral del an-e spitalaqo pàrko. Paślǒl Ŵi k-e maj paśuni beśalni, tela laqi penŴeràva thaj inzǒl tele. Kidel pe punrre thaj sig perel suto, sar dopaś mato. Gothe nakhavel e ratǐ.

Majesqo dǐves. Vazdle les manuśenqe krlura thaj vordonenqo baśibaś. Savorre sigǎren karing-e spitàla. O Muharèmi phares uśtel. O śero sarkaj pharrǒl lesqe. Andar-e posoki ikalel e cigàre thaj o ćakmàko. Phabarel thaj lel pes karing-o vudar. Kana aresel, o brakhno aćhavel les, rokhel lesqe te del andre. An goda avel jekh pinŴarutno thaj an lesqo maźutipe del andre. Kana aresel Ŵi ke biandutni sàla, marel an-o vudar.

– So si amal!a? – pućhel les e śulavni, kaj sas vi voj rromani ćhaj.

– Phen!e, rrugiv man tuqe, pućh cërra e Fatima Beriśaqe. So si laça? A kerdili ćhavorreça?

– A, goda, śuźi, kalě-balěnqi terni rromni?

– Voj detharine kerdili ćhavorreça. Aj...

– So, haj? Vakǎr manqe, rrugiv man tuqe!

– Bianda murśes, a p-e bibaxt, mule ćhavorres...

– Murśes, pa vàŴe mule ćhavorres?! Devl!a, sar śaj goda te ovel ćaćes?

– Va!

An lesθe jekhaθar sa kalilo. Zaisàjilo. Pelo p-e phuv. E śulavni geli pal-o jatro.

Sig avilo o doktòri varesave medicinaqe phejença. Paśile lesqe. O jatro dia les suv. Vov avilo palem an pesθe.

– Sar hakǎres tut? – Pućhla les o jatro.

– Laćhes. So kerdilo?

– Khànći. Sa si śukar.

– Rrugiv man tuqe, sar hakǎrel pes e Fatìma?

– Sa si laça laćhes. Vakǎrda amenqe, kaj si tumen trin murśa... Ondili kadi bibaxt bute familienqe. Mek Ŵuven kadal so aćhile. Diam amen zor but, diam amenθar sa so śaisardam, aj... O ćhavorro biandilo mulo. Av mança.

O Muharèmi lia pes pala lesθe. Ćhute les andre an-e sàla kaj sas paśli e Fatìma.

– Muharemi! – dia vìka dukhamnes kana dikhla pe rromes.

– Fatimo! Maj vasno si tu te aves Ŵuvdi. Aj, ni kàma avel amenqe butino* vi kav ćhavo an-e familìa.

– Muharemi, varekasqe o del bićhalel vi maj baro Ŵungalipe.

– Na, naj maj Ŵungalo desar kava kaj kerdilo amenqe...

– Me rugisarav tut, te les tut pala manθe... – o doktòri ćhinda lenqo vakǎripe.

– Ka Ŵav, jatre!a. Ov sasto! Vi te sem terno, but phirdem andar-o them. Sàsa vi maj phare. Kav momènti ka aćhel manqe dukhamnes an-e godǐ... Gelem Fatimo. Ma de tut xoli. Ka Ŵav te mothav e phurenqe. Maj phares kàma ovel lenqe te avile akaring.

– Muharemi, adǐve si Đurđevdan. Ikǎre an-e godǐ sar phendam te ikǎras amaro baro dǐves?

– Sar te na dav ma godǐ... ŵiberśe ka ikǎras les khetane khere! Ka dikhes, ka avel amenqe śuźes!

– Bićhal sastipe savorrenqe khere!

– Va! thaj ma de tut xoli, tu. – Ikislo, sigǎrèlas te mothol e phurenqe.

Dukhavèlas les e ćhavorresqe, savo vàŴe ni dikhlàsa parno dǐves. A vi e Fatimaqe. Aj, palem, terne si, ka oven len vàŴe avera saste ćhavorre...

Kana areslo khere, p-o than te del baxtarimasqe thaj laćhe Đurđevdanosqe nevimàta, o Muharèmi mothoda kaj xasarda pire àkeso-biande ćhaves.

Khànći - 1. semmit; 2. valami

Kojśìa (Tk komşu) - szomszéd

Koli - idő

Kombi (Sr комби) - kis teherautó

Kudunisarel - csenget

Kujarel - (meg)mér

Kùndre (Tk kundura) - cipők

Làfi (Tk lâfz) : keren làfi - beszélünk

Lakmìa (Alb. lakmi) - falánkság

Len pen kan - megegyezik

Mahlàva (Tk mahalle) - telep

Maśkarokoli - időköz(bén).

Maznel (Sr мазати) - (meg)simogat

Medicinaqi phen (Sr медицинска сестра) - ápolónő

mrcome (Sr мрцина döglött) - béna, bénult

musafìro (Tk misafir) - vendég

Natele, naupre - lefelé, felfelé

Padmad - lépés

Pantòla - nadrág

PenŴeràva (Tk, Prsz pencere) - ablak

Phund - hullám

Pòdo (Sr под) - padló

Pòlica - (Sr полица) - polc

Rahativ (Tk rehat) - megnyugtat

Rokhlo - tilos

Rrśkal (Alb. rrëshqit) - csíszikRUTSCHEN

Sahàto (Tk sahat) - óra

Salćìa - fűz(fa)

Selàmi (Tk selâm) - üdvözlés (cf. szalam alejkum)

Sokàko (Tk sokak) - utca, kisutca

Somogi - egyetért

Sungèra - habmatrac

Tilbàva (Tk türbe) - sír, mauzóleum

Vìka (Sr вика) : del vìka - kiált, hív

ŵempèri - trikó, szvetter

ŵidok - mindaddig, ameddig

ŵuvliŴej - nő

Xnz - sarok

Zamaril (Sr замарити) - észrevész

Islam Rasiti roma költő és családja

1973-ban Herdelezi ünnepén a dél-koszovói roma

búcsújáróhelyen, Letnicában

Fotó: Marcel Courthiade

Ünneplők a szerbiai Plemetinában Durdevdankor

Fotó: Kieran D'Arcy