P-o drom     Paramica

O zakono rromano thai o raklo

De domul sar panŴvardeś berś, beśàsas ame ande-l cèrhi, ai butivar sàmas and-o fòro Valle, napal and-o Kali. Pe kodola berś sas but Rroma aj vi but cèrhi, bare famìlii. Antùnći beśasas avri paśa le veśa avriaθar and-o fòro, sas arakhàsas le bar te anzàras le cèrhi .

Jekh dàta avilo ekh raklo anda el cèrhi te mangel butǐ, murro dad pućhlǎ les: „savi butǐ te dav tu me, sar tu san desa terno? Aj kon san tu?” Murre phral phende murre dadesqe: „Sosθar ći aźutisaras le ćorre rakles, dikh sar phirel, sar si, trobul ame te brakhas amare phrales le mai cinorres aj naśtisaras te khelas amenqe leça. Ame si te dikhas amare butǎ”.

Mothode murre phrala kaj murro dad, pherde lesqi godǐ aj o raklo agoral beślǎ amença. Antùnći murro dad ingerdǎ le rakles te kerel butǐ, ai vo Ŵàlas desa miśto, kerèlas sa so ame tradiam les te kerel, Ŵàlas pe le angar, pe le memelǎ, ai sa kerèlas kaj trobùnas pe, Ŵàlas murre dadeça thai kerènas le butǎ, le verver butǒrrǎ.

Jekh děs phendǎ murro dad: „Naj ma dràgo te beśav anda kado fòro” aj ćaćimasθe vo sas khino. „ŵas tar amenqe and-o Medellín”. Antùnći o raklo phendǎ lesqe: „Don Jorge, ker manqe jekh miśtimos, nùmaj jekh miśtimos mangav tuθar: na inger ma and-o Medellín pala ke xasares ma…” Murro dad phendǎ lesqe: „Kon san tu te aves te phenes manqe kaj Ŵas tar o kaj nići, ći folilas maj, ti āla kames te aves miśto, o ti āla nići, antùnći Ŵa tar tuqe”.

Nakhle le děsa, aj murro dad andǎ e motòra, kidinǎm sa amare butǎ, vazdiam sa khetanes aj gelǎm tar and-o Medellín. Kana areslǎm, arakhlǎm maj Rromen, vazdiam le cèrhi, areslǎm aj thodǎm amari cèhra kai sas but bari.

O kaver děs dikhlǎm ke nas o raklo, gele le děsa, duj, trin děsa ai dikhlǎm ke ći amboldǎ. Phendǎm o Medellín si baro, amburi xasardǎ pe, miśto… amboldǎm pe amare butǎ aj pe le trin ćhon avilo erǎt e matòra, jekh Cadillac aj odothar hulel ekh gaŴo urǎdo sar baro raj, anda jekh kali raxami, bari stadi ai le ujàgi, so dènas tonalitèta lesqe facaqe. Sas les zoralo trùpa thaj bi pućhlo nikas dia andre ande e cèrha. Terdilas vorta angla murro dad aj phendǎ lesqe pharle kirloça: „Rrom, man si ma jekh butǐ tuqe, trobus te Ŵas anda murro kher te keres uni histùrii xarkumaqe”. Sa dikhlǎm amen jekh kavres thaj phendǎm: „Miśto, Ŵas”. Ulǎm pe e motòra, an- amari ćhip pućhàsas jekh kavres kaj ingerel ame kako gaŴo? Areslǎm pe ùni khera śukar aj rajunǎ, thaj e motòra beśli vorta kaj o kher, sas jekh baro kher, baro sar filatǐn aj but buxle fejàstre sas les. Kana diam andre murro dad phendǎ amenqe: „Brakh, te na azban khànći”.

Kana anklistǎ sas ekh gaŴi, bi śundi sar ekh rràza khamesqi, kaj sas resgime pe murro dad aj pućhlǎ les: „¿Tu san o Rrom Jorge, o Rrom?”, „Ej, ej – dia angle murro dad.” Aj i gaŴi: „Murro ćhav phendǎ manqe sa pe tumenθe. Naisarav tuqe but pe sa so tu kerdǎn pe murro ćhav”. Murro dad ći halǎrèlas khànći aj k-o than te beśas ame bi vorbaqo sar dile, i gaŴi phendǎs amenqe te avas pala laθe te dikhas sa o kher. Antùnći anglistem pe le livnǎ, phirdǎm pala laθe aj kana areslǎm k-o baro salòno, i gaŴi phendǎ: „Rrom!a, le sa so kames, le gada save kamèsa, sa si sa neve nevorre”.

Murro dad sas desa barimatenqo aj phendǎ e rajaqe: „Me ći kamav khànći, me ća avilem tuθe te lav gada neve ja purane, avilem te laćharav uni histùria xarkune” a voj phendǎ lesqe: „Avel man źal, ma na rucin tut. Te kamlǎn, me kerav tuqe ćèko and-o parno, sar te pokinav tuqe vaś-i butǐ so sas te keres athe manθe aj ći diem tut te keres. Aj trobuj te pokinav tuqe bare love, kaj tu laćhardǎn murre ćhaves. Dav tut ćèko parno aj napal pher les sar kames”. Murro dad ći dikhèlas, ći halǎrèlas, thaj anda pesqo gìndo phenèlas so kaja gaŴi si dili.

Kana areslǎm an-e bari livni e kheresqi aj i gaŴi maj dur zumavèlas te pherel murre dadesqi godǐ, ulǎ o raklo anglal, o raklo kaj dias les murro dad butǐ aj so ći kamèlas te avel amençar an-o Medellín, kaj sas te xasavel. Kana dikhlǎs les, maj angla murro dad ći pinŴardǎs les katar-el gada la ćhe barvale kaj sas pe lesĆe, aj vi vujàgi aj bari stadi... Ni me ći pinŴardem les. Kana o raklo vazdias pesqi stadi aj lias tele le vujàgi, pinŴard ǎs les murro dad aj lias te cipisarel lesqe: „Tu manuś pròsto, bilaćho, so kerdǎn amenqe? Kaj sànas kaj rodiam tut bare brigaçach aj o raklo dikhlǎs les vorta an-e jakha phendǎ lesqe: „Me phendem tuqe ke tiàla anen man an-o Medellín, tume xasaren man... man si ma but love, miliònǎ, aj akana kon Ŵanel kana tumen si te dikhen ma pale, ke murre dades si desa barvalo...h

Murro dad pućhlǎ kaj e gaŴi: „A me so kerdǎm pe tǒ ćhav? Ći pakǎv so kerdǎm khajekh bari butǐ lesqe?h Aj i gaŴi phendǎ: „Linen lesĆar tumen o bezex, o pimos, o dilimos, o bengalimos, vo sas bilaćho, sas bilaćhardo, ćhudèlas sa so ame dàsas les aj tume ingerden les p-o drom o laćho, aj tumaro zakòno o rromano aj vi tume sar naril pesqe o tràjo kon pesqi zor, Ŵanglen te den les so trobùlas an-i godǐ kaj te Ŵanel so mol so si les: thoden le te kerel butǐ kana tume traden les, te aśunel sa so tu phenèsas lesqe, te kamel le phuren, te Ŵanel te del pes zor... Phenav tuqe – ćaćimasĆe mangav te pokinav sa o miśtimos so kerden amenqe, kaj tume ingerden les p-o drom p-e zorǎĆar aj sikǐlas tumaro zakòno o rromano...h Pala kodǎ anklistǎ angle i gaŴi: „Inger tuqe o ćèko, tuqe si aj tě familaqeh. Aj murro dad o barimatenqo phendǎ laqe palem: „Man ći trobul ma, ni love, ni gada, ni khànći. Miśto ke tǒ ćhav anglisto pe o tràjo o bilaćhoh.

Anklistǎm savorre nekezime sar murro dad ći kamlǎ te lel khànći, ni gada, ni xoleva, ni le love, liam e motòra kaj anda jekh ingerdǎ amen amaro dad anda amari cèrha.

O kaver děs murri dej pućhlǎ les kaj murro dad: „¿Kaj sènas tume arǎt?” Aj murro dad phendǎ laqe: „Des tu godǐ e rakles, kodo kaj phenèlas ke sas le but love aj tial Ŵàsas tar and-o Medellín xasaras les le. ¿Seres? – apo ej: vo si les but love, si katar jekh famìlia kaj si but barvali and-o Medellín, te na phenav ke si i maj lovardi andasa o fòro... O raklo sas okothe an-o kher kaj gelǎm, vo avilo an-i bari livni kaj sàmas ame, aj ame ći pinŴardǎm les kaj liàsas pe pesθe kaver gada, maj anglal ći Ŵanàsas ame kon sas, okothe sas lesqo kher. Kana lias tele le ujàgi aj e estadi, pinŴardem les aj moskerisardem les angla lesqi dej. Dikhlǎs voj amaro kamimos kaj laqo raklo aj sar vortisardǎm lesqo tràjo ćaće ileça, sar tradiam les te kerel butǐ sar ćaćo manuś patǐvalo, sar liam lesθar o kovlimos aj o pimos, o dilimos lesqo aj voj manglǎs te del amen but love, ke ći Ŵanglǎm sode sas – sas ćèko parno aj vi sòde gada aj barvalimàta sar kamas laqe kheresθar. Ma me ći manglem ni o ćèko ni sa le avera barvalimàta, phendem laqe so amari loś sas so laqo raklo arakhlǎs o drom o laćho, naisardem la aj gelǎm tar khere”.

Pe uni děsa kamlǎm te ròdas o kher lesqo aj ći arakhlǎm les, sar sas erǎt, ći Ŵanglǎm sar sas o kher, ći khànći, ći liamas sàma sar bućhol o pero lenqo, ni sar bućhon von, o raklo thaj i dej. Nùmaj jekh pinŴardǎm lenθar aj dàsas godǐ: ke von sas le gàzde le plajenqe, katar ankalaven o sunakaj paś-o Caùca… aj dikhlǎm so o sonakaj e dadesqo ći dias e rakles baxt, i baxt arakhlǎs la maneθe anda-o rromano zakòno aj i rromani patǐv. Kadǎ si paramići ćaćimasθar, aj sar aćhilǎs de but borś, śaj panŴvardeś berś, te aćhol vi bute berśenqe angla maśkar amare Rromenθe aj vi tumenθe.

A medellíni fiú

– A cigány törvény és a gádzsó fiú –

Egy hajléktalan fiút befogad egy cigány rézműves család Bogotában, és attól fogva úgy él és dolgozik velük, mint saját fiuk. Egy napon az apa úgy dönt, hogy egész családjával áttelepül Medellínbe, egy másik kolumbiai városba, de a gyerek közli, hogy el fogják őt veszíteni, ha oda viszik.

S a fiúnak valóban nyoma vész, ám egy napon, amikor egy gazdag házhoz hívják az apát a fiaival, hogy javítsanak meg néhány rézeszközt, mindenre fény derül.