Pe dromutne droma Pale palpaleserojipe

Jekha gazhako trajo

E Suta Lajosné, Fúró Erzsébet ando 1944 arakhadyilas andej Kürtöspuszta. Vi akanak kothe beshel, ba desar kodi vrama nachile shovardesh bersh, phare, butyake bersha. Chache romes las peske romeske, ke kamlas les. Taj vi anda kodi, ke gindisardas aba atunchi, ke chi vuricinla pes pasha leste. Vi kade sas. Butyi kerlas ando téeszi, andel kaposvarake dyarura, andel restaurantura. Akanak voj phenel amenge, sar roden pengo manro pe kasave thanende, kaj chi butyi, chi buso vaj vonato, chi sastyari, chi shkola naj, kaj naj paji andel khera taj chi ingren tar e mel le themeske vurdona.

Muro dad taj muri dem ando 1944 avile kathe. Muro dad varikana kaj le raja sluzhisarlas, kasavo sheruno sas, kassavo falo. Chi kamelas te kerel butyi, ba amen inke pe butyi sityardas.

Shovzhene samas phrala, zhikaj muro 16 bersh andej Kürtösa trajinos, butyi keros ando téeszi. Ekh shusho than sas kodi, ekh pusta, le gazhe anda kodi vazdenas kathe penge khera, ke o téeszi pashe sas. Ande kodi vrama sakon peske vazdas kher. Kasavo nas, ke varikon pasha mande pesko kher kerel taj me feri dikhav les. Le manusha kethane xuternas. Kothe, kajso akanak o kulturako kher si, dulmut shkola sas taj le chorre butyarenge khera. Sas vi bolta taj kirchima. Ande sako kher beshenas, vuzhe, shukar khera taj bara sas. Ande kodi vrama feri gazhe beshenas kathe. Butaig kerlas butyi o téeszi, ba jekhar, karing tranda bersh akanak kethane shute o Pusztakovácsi la Kürtöspusztasa. Atunchi musajlas sako falo. Ando téeszi o jekh sheruno avilas pala o kaver, khonyik chi grizhijaspe pala e pusta. Lokes musajle le khera, vaj tele kidine len. Le ternimata gele tar ando foro, po agor feri le phure ashile kathe.

Sar shavoro zhos pasha le bare, kana o dyiv shinnas tele, kidos opre e sulum pala lende

.E legmajphari butyi keros pasha lende ando kukurizo, pej mala. Atunchi inke nas gepura, vastenca kidasas o kukurizo, e ropaj. Me majgodyaver simas, sar muri pheny. Amaro dad taj amari dej chi kamenas, amen te sityurvas, feri te keras butyi. Me pale chi kamos sa muro trajo pel mala te kerav butyi. Kana desheftabershengi simas, opregelem andej tegladyara, phendem, ke kothe kamav te kerav butyi. Dopash bershesa majsigo tele trubulas te dav muro anav, ke ande kodi vrama feri kodolen line opre, kon kothe beshenas. Mura daki pheny andej Kaposvara beshlas, mukhlas te beshav late vi me. Vi muro rom Kaposhvarako sas, vi les opreline andej dyara butyi te kerel, kade pinzhardam jekhavres. Bares zhanlas te khelel, anda kodi kamlem ande leste. Inke jekh pheny si ma kathe, le majbut kaver thanende beshen, katka-kutka ando them. Jekh anda mure phral mulas. Mure duj shave pinceraj, muri shej ando restauranto kiravel. Shoha chi penas alkoholo, chi von, chi amen. Kade phenenas amenge: Málnásha, ke amen dujzhene akarkaj samas, sa feri malna pasas, kothe kaj le kavera ratyijasa taj molyasa kernas e voja.

Kana nachilas o milaj, andej dyara aba nas sezono, gelem andej textildyara. Ande kodi vrama kado sas o majbaro butyako than andej Kaposhvara. Opreline man, tel’ekh dopash bersh andresityarde man pej nyevi butyi. Vi muro rom kothe avilas buty te kerel. Amen sar te cirdasas jekhavres. Leske phralesa pe jekh gepo kerasas butyi. Phenel mange: Savatone vaj kurke zhas te khelas. Chi kames t’aves amenca? Gelem lenca te khelav, kade avilam kethane. Sano shavo sas, shtarvardeshtajefta kili. Vime kattyi simas ande kodi vrama. Jekhar muri dej avilas te dikhel peska phenya taj avrizhanglas, ke romano shavo phirel kaj mande. Xalas pes manca, de me chi buninos. Sas kana majbutivar sas asva pe mure jakha, sar chiken pe muro muj, de ch’erdeklijasman. Kana kethane avilam, ekh dopash bersh chi karing mande chi dikhenas muro dad taj muri dej.. Xoljavenas pe mande anda kodi, ke romes alosardem mange. Man pale shoha nas pharo te zhuvav mashkar le rom. Avral beshenas pej vulica, jag kerenas pe ratyate. Ingerdem lenge ekh koshnyica kolompíri taj ekh kotor thulomas, te pekas les. Drago sas mange mashkar lende te’avav.

Muro rom anda kamipo arakhadyilas. Lesko dad shoha chi las les chaches. Me deshijabershegi somas, voj deshushovengo, kana kethane ashilam. Kasavo shavoro sas, ke e lyim inke pe lesko nakh sas. Me najaros, thovos les, zhos lesa pel treningura. Kana shavoro sas, voj luludya bikinelas ando mozivo. Sas kana kasavo khino saslo, ke suttastar ando mozivo. Ando chorripo barilas opre vivoj, sar me. Anglunes avrilam ekh soba mure romesa, kothe beshasas, ba muri sasuji akharkerlas amen khere, taj po agor khere gelam. Pasha o allomashi ande Tüshkevara, stungone rigate kathar o shorompovo sasla ekh cinno kher. Duj sobi, elősoba, kinda, taj ekh kamora sas andre. Me taj muro rom andej cini soba beshasas. Andel kavera sobi beshnas muri sasuji, muro moshtoha-sastro taj mure romeske shtar moshtoha phrala. Muri sasuji phirlas pe gavende , colura, pira bikinelas. Detehara shtare chasongo ushtyelas opre, nashtig sovasas latar. Pala kodi sakko dyes kamlas te thovel avri le patoske colura, ba as la vrama pe leste, majfeder ando palyi shuttas len, te kindyon. De zhal lako buso, haj pe kaste ashel? Haj pe mande. Kodi vrama nas inke moshogepo, vastenca thovasas. No, zhikaj avrithovdem kodol but gada! Taj vi andej dyara keros butyi., sas kana ratyasa, sas kana dyesesa. Jekhar aba phendem mure romeske, ke dosta sas, me kadi majdur chi kerav. Mukh te thovel muri sasuji pe lende, taj me feri pe amende. Pe kaver dyes muri sasuji chi gelas pel gava, ke trubulas te thovel. Kana zhanglas love te kerel, lashi voja sasla, kana chi zhanglas, nas la voja. Sasla ekh nasvalo shavoro, kas sa ando chorrengo kher kamnas te ingren, ke leski dej chi zhanglas te grizhilles. Me najaros les, grizhinos les. O manush numa manush si, vi nasvalo te si.

Nasul sas le shavore, chi phirnas andej shkola, ingerde len ando chorrengo kher. Mure romes but gindura sas lenca, leske zurales dragi sas leske phrala. Pala leska daki rig feri jekh phral si les, pala o dad majbut, ba kodolenca chi sityilas te maladyol.

Lesko jekh phral kasavo chorroj, ke chi kher naj les, o kaver kathe beshel ande kadi vulica. Akanak anda kodi phirel andre andej Kaposvara, ke angla o Tescovo mangel le love le gazhendar.Kothe zhal kaj le gazhe taj phenel, ke voj pizdelas lengo boltako vurdon. Pizdel e kochija, taj lel avri anda lende o deshengo vaj o bishengo. Kana xutyilen les le zhandara, love trubul te del len, vaj andreingren les.

Shtar bersh zhuvasas kaj muri sasuji, de kade, ke trival shtarval nashlamtar latar taj pale avrilam ekh soba amenge, de voj sa avilas taj palpale ingerdas amen. Muro rom shporto kerelas, mishto boksolinlas. Anglunes andej Kaposhvara boksolinlas, andej Dózsa, pala kodi akharde les ando Pécso, ando PVSK. Kado sas o vasutas-klubo. Butyareske line les opre, te pakolil le zibanura, de voj sa pel treningura sas. Me pale khere ashilem andej Kapposhvara, kaj muri sasuji. Atunchi inke andej textildyara keros butyi. Muro rom majna sako ratyi khere avelas kaj mande, ke jive sas leske o drom, chi trubulas te potyil. Ratyine avilas, detehara palpale gelas le zibanosa. Jekhar kethane xalem man mura sasujasa. Xalas voj le shaxa masesa, shoha naj te bistrav. Pe mande shordas le shaxa, ratyake sas. Sar xasas amen, jokharsa avilas muro rom. Pala o muj shindas peska da anda ma. Palakodi aba nas mashkar amende dosh.

Ando Pecho kaj leske sakostalyesko sheruno lam avri ekh soba, kothe beshasas shtar bersh. Atunchi aba megsas muro baro shavo, o Lajos, sas vaj deshoxto shonengo. Nas mange drago kothe te beshav, ke aba angla panzh chasura anglaj bolta trubulas te tordyuvav, te kina balano mas. Muro rom but sas ando tabori, po treningo, taj andel kaver thema. Jokhar, kana gelastar ando tabori, majna ashilamtar jekhavrestar. O treneri, kon atunchi sas les, ande Pesta kamlas te ingrel les, de voj chi zhalas, ke nashtig ingrelas pesa peske chalados.

Me sakokaj zhos lesa. Ando Pecho le shingale ingerdema avri pala o boksmeccho. O mujalo leski dosh kerdas, taj nas chacho. Opregelem, ande leste kecindmman, avri cirdem vi lesko nyakkendővo. Le zhandara line man tele kothar. Phutyarosma mure romesa.

Sas les ekh treneri, kon ando kherengo ofiso kerlas butyi. Ekh ratyi maladas e sirma mure romeke, phendas, te das andre o lil, ke ame kher mangas. Kade kerdam, taj pala shtar shon xutyildam ekh kher duje sobenca andej Kaposhvara, po oxtoto emeleto. Pala kodi phari pelem le tritone shavoresa, la Angelasa. Deshoxtomili rupune trubulas te potyinas po kher sakko shon, phares kethane kidam len. Chi me chi xutyildem kathar muro dad taj kathar muri dej khanchi, chi muro rom. Me anda kodi, ke les lem, voj anda kodi, ke chore sasle. Phende amenge, te rakhadyola o trito shavoro, atunchi mukhentar le deshoxtomili. Vi kade sas. Chi trubulas tepotyinas le deshoxtomili, taj xutyildam ekh trinesobengo kher, chi trubulas opral te potyinas.

Le shavore baronas, amen butyi kerasas vi ratyasa, vi dyesesa. Lokes-lokes kidasas kethane ekh cerra barvalimo. .Dyesesa pe konyha keros butyi, ratyasa ando Park Hoteli ruhataroshi somas. Kathe kerlas butyi vi muro shavo, pinceri sas, taj vi muro rom, voj losarlas o hoteli, avri shudelas le nasule vendegon. Oxto bersh somas kothe kade, ke anda o restauranto ratyasa jekhe chasosko zhos khere, taj detehara dopash panzhe chasongo trubulas te ushtyuvav te resav kothe pej konyha. Pala kodi o restauranto perdal las ekh gazho, pe peske love. Voj bishadastar amen. Palakodi aba nas chi e konyha, ke o gav chi potyinlas ande late love. Deshoxto bersh kerdem kothe butyi, kothar gelem pe phuripeske love. Kana panzhvardeshtajdujebershengi simas, pe phuripeske love gelem, majsigo sar trubujasas anda mure bersha, ke chi lenas man opre pe butyi. Lubunyici bararasas mure romesa. Kindam ekh telko andej Kürtöspuszta, te bararas pe late lubunyici. Dikhlas muro rom, soske chorrej le rom intja, kamlas te zhutil lenge. Avri las pesko lil pala vallakozashi taj lelas pes te vazdel khera le romenge po szocpolo.

Avel khere jekh dyes muro rom, taj phenel: nashtig kerel le khera, ke nachile le love. Phenav leske: bikinas amaro kher taj kinas ekh cino kher ando Kürtös. Ande kadi butyi chi kamlas te zhal andre, daralas, ke zhaltar le kheresko ahor jive. Vi kade sas. Kade dem andre o kher ando ofiso, kaj khera kinen-bikinen, hoj voj chi zhanlas. Ekh miliova taj shtarshela xutyildam pe o kher, pe trinshelatajpanzhvardeshmili kindam ekh kaver andej Kürtöspuszta. Atunchi aba majna sa roma beshnas kothe. Anda le butera love kindas anyago karing le khera, taj vazdelas len le romenge. Kodi zhanglas, ekh cerra love xutyilela anda o socpolo, de nas les baxt. Shoha chi avile palpale leske love.Vi akanak kerel ekh kher, kathar muro shavo las unzhule panzhshelamili rupune. Andej Kürtöspuszta ande kodola khera si najipeski soba, save muro rom kerdas. Vi xajing sas ande lende, ekh motori tradelas opre o palyi. Sas kon bikindas o motori, sas kon tele phaberdas len. Sas kana opredasle muro rom kaj le zhandara.

Kothe simas vi atunchi, kana pasha o kulturako kher shindam tele e char, majshukar kamasas te keras les. Luludya shutam krujal leste, padura kerdem andej bar, kethane kidam e mel. Kadej amende e mel, hody sakon kothe shuvel la, kaj kamel. Amende chi phirel o vurdon palaj mel. Muro rom phendas le gaveske anglune manusheske, hody bater ekh shon jekhar te avel avri o vurdon palaj mel. Chi mol khanchi, chi xutyildam chi jekh najloniko gono te kidas andre e mel. O palyi anda xajinga xutyilas. Khanyikaste naj andre o palyi ando kher. Kodi inke chavlas bajo, ba vi nasuli o palyi amende.

Kana kathe avilam ando 1990, aba sas kathe sirma le telefonoske. Andre dam le lila kaj o Matáv, manglam telefono. Pala duj shon vi xutyildam les. Andej Kürtöspuszta feri amen korkorri si telefono, le majbuten mobiloj. Dulmut sas kathe ekh kasavo telefono, pe soste avri shaj akhares le muntimaske manushen vaj le shingalen, de phenen, ke vi kodo sa opre phagernas, anda kodi aba vi kodi ingerdetar. Phendem le gaveske anglune manusheske, ke andej Kaposhvara ando emeletesho kher beshos, pe shel metera amender sas ekh telefono pej vulica, vi kodo oprephagle, inke chi ingerde les kothar. Phendas, naj les love pe kaver telefono. Duj bersh chi bolta nas kathe, biciklijasa taj busosa phirasas ando Somogyfajsz, ando Pusztakovácsi taj andej Kapohvara, te kinas amenge variso. Akanak ekh kasavi mobil-bolta phirel kathe, sako kurko jekhar. Pe kodo than sityilas te tordyol, kaj o muntimasko vurdon ashadyol, kana naul vrama si. Kado bersh putherdam ekh xabenesko diskonto ande amaro kher, e fundacija delpe leste love. Chi sastyari naj amende, numa ando Osztopán si, panzh kilometera trubul te zhas phujatar, te resas kaj o doktori.

Karing shelzhene beshas kathe, anda kadal manusha tranda-shtarvardesh shavore si. O shkolako buso feri ando Pusztakovácsi phirel, kodolesa feri kodola zhan, kon ando xurdyelin, vaj andej normalno shkola phiren. Kathe pale le majbut shavore andej shpecialisho shkola phiren, von ando Öreglak, ando Somogyfajsz, vaj andej Somogyvara trubul te phiren. Busosa, zibanosa, phujatar zhan, sar zhanen. Panzh kilometara zhanas phujatar zhikaj o Osztopán, kothar vonatosa geletar majdur ando Öreglak. Sunindem len. Nasul vrama sas, nasle mishto urade, phenav lenge: pahonentume. Phenel, chi pahonasame. Butivar muro rom ingrel len andej shkola. Shuvel oxto-deshe shavoren ando vurdon. Te xutrel tut o shingalo avla tu kasavo shavoro, ke zhikaj trajis, chi biris te potyis les avri, phenav leske. Vi gada sityilas te mangel muro rom, vi aratyi ande leske anda Csombáda, sa ingerdas len andej Somogyvara, andej shkola. Phendas la sherunyake te ulavel len mashkar le shavore.

Le rom kathe anda o chaladiko zhuven. Socialne love kodola xutyilen, save kaj e fundacija kerde butyi, sar themeske butyara. Kana si jekhe-dujedyeseske cine butya, keren vi kodi. Anglunes, ando aprilishi shaj kiden le buvera. Kana pekel o kham, o buvero garuvelpe. Korán detehara trubul te kiden len, kana inke palyalyij e phuv, kana inke pe latej e drosa. Vime simas jokhar, ingerdasma ekh terni romnyi. Bish kilometera gelem phujatar ando vesh, pel malya, shtar kili kidem kethane. Pe muro dumo shudem o gono, ande soste kidem len. Ko mizmeri reslam palpale. Oxtovardesh rupune xutyildem pe jekh kila. Kadalesa feri atunchi zhanes mishto te rodes, te zhanes le thana, kaj but buvera garuvenpe, pe savi mal, pasha savo paly silei. De trubul te zhas oxto-desh kilometera, zhikaj e Bodroga, Büj, Csombada vaj ando Somogyvarako vesh. Si kana desh-deshupanzh kilometera zhan pala ekh gono buvera. Sas kasavo, kon oxtovardesh-ijavardesh kili kethane kidas peske chaladosa kethane, xutyilde pe lende panzh mili. Pala kodi shaj kiden o chalano. Vi kothe simas. Vi kodo pharoj te kides len, opre trubul te uravasame, kalca trubul te les opre taj pe tyo vast variso. Anglunes bikesztyüvengo gelem kothe te kidav o chalano, chi hatyaros muro vast. Opre shulyilas, trin kurke nasvali simas lesa, shutem opral sastyardi posh, makhos opral sogodi. O chalano sa milaj shaj kiden, de feri shukes shaj. Kana palyaloj o chalano taj telekides les, andrekaljol.. Oxto-ijachasongo lenpe karing e butyi. Kana anas o gono chalano anda Bodroga vaj pa kaver than kaj but gropi taj gedri si, trubul te shutyaren len. Po drom shuvasas les avri, te shutyol po kham. Kana shutyilas, trubulas te boldas les. Vi kado kesztyüvenca kerasas. Vi kadi rig te shutyilas, oprekidam les, kade zhanav, shel rupune sas ekh kila. Anda le duj gone, ande soste kethanekidam o chalano karing le oxto-desh kili kerdyilas, kana kethaneshutyilas. Vi pe kodi sama trubulas te las, te na phanbollo andre. Zurales te shutyol o chalano, andrephabol ando gono. Pala kodi si e csete, la bodzako bodyovo. Vi kothe gelem, vi kodo bares pharoj. Opregelem po kasht, sar e muca, teleshindyilas e kranga, kasavo pelem! Kado trin kurke-jekh shon shaj keren. Vi e chete ando najloniko gono trubul kethane te kiden, pasha amende sas o than kaj perdalline les amendar. Trubulas te losaras, te na avel andre zeleni, ke kodi majcerra mol. Aba chi serojma, sode potyinnas pe leste. Kodi zhanav, ke e konkurencia opre mardas lako ahor. Duj-trin thana sas, kaj perdalline e csete, pa shovardesh-eftavardesh opregelas pe shel rupune. Kattyi denas pe jekh kila. Pala kodi shaj kides e fagyöngya. Kadi oprej po kasht, kasavo gumosho variso, chiriklyako kujbo mezil dural. Kadi kasavengej lasho, kon zhanel te masil po kasht, kon chi zalisajvel. Pala kodi, slobodoj vaj na, tele shinen le kranzhi. Teleshudkeren len, kade shon len ando gono. Bishtajpanzh kili rupune den pe jekh kila. Lashoj kadi, ke pharij e fagyöngya. Vi cine kranzhi andreshol o manush. Kadi me chi keros, feri shundem, sar zhal kadi butyi. Bares phari, kerki butyij, kothe shaj xasajves. Po legmajucho than trubul te zhas opre po kasht. Vi adyes sas varikon fagyöngya te kidel anda muro gav. Pala mizmeri geletar, ratyake, karing le shov chasura avile palpale. Pushlem lendar, sode rodinde, phende ke duj mili, de kodo naj chacho. Ekh mila sityile te roden ekh dyes, taj lazhavoj lenge, ke kasavo cerra roden. Kodo rodel duj mili, kon peske chaladosa kethane kerel butyi.

Teleiskirisardas les: e Lakatos Elza

Boldas les: e Balogh Bori

Képünk illusztráció

Fotó: Váraljai Szandra